Cebel el-Dirûz

Qada volkanî ya herî başûrî ya Sûriyeyê ye û li ser Deşta Bilind a Hewran–Durziyan li nêzîkî sînorê Urdunê ye. Ew ji 118 volkanên bazaltî pêk tê ku ji pleîstosena jêrîn heta holosenê çalak bûn; herikên lavayê yên ji volkanên ku ji bakur-rojava ber bi başûr-rojhilat ve rêzkirî ne çaleke mezin a deşta bilind tije dikin. Qad beşek ji qada volkanî ya alkalî ya Herret eş-Şamê ye, ku heta Erebistana Siûdî dirêj dibe.

Lûtkeya herî bilind Girê Qenî ye bi 1,803 m, paşê Girê Cuwelîn (1,732 m) û Girê Sileyman (1,703 m); Wîkîpediyaya Erebî behsa lûtkeyên ji 1,809 m bilindtir dike. Li vir “gir” (tell) behsa konekî volkanî dike. Di zivistanê de berf dibare; Wîkîpediyaya Almanî çiyayan wek belkî penageha dawî ya kerê kovî yê Sûriyeyê yê ku niha winda bûye şirove dike.[1][2][3]

Li gorî Wîkîpediyaya Erebî ji çiyê re di serdemên yewnanî, romayî û bîzansî de Asaldamos û ji destpêka serdema îslamî heta dawiya Ebasiyan Cebel er-Reyyan (“erda berdar”) dihat gotin. Nivîsarên safaîtî cara yekem li vê herêmê hatin dîtin. Piştî şerê Mercê Dabiqê (ku çavkanî bi 1515an tarîx dike), malbatên Hemdan li Siweyda û Şehbayê bi cih bûn; eşîrên Dûrzî di sala 1707an de di dema şerekî navxweyî li Libnanê de dest bi hatinê kirin.

Ji dawiya sedsala 17an û destpêka sedsala 18an ve herêm bi navê “Cebel ed-Dirûz” dihat naskirin heta ku, li gorî Wîkîpediyaya Erebî, di sala 1937an de navê wê kirin “Cebel el-Ereb”. Niştecihên wê beşdarî Serhildana Mezin a Sûriyeyê li dijî Mandaya Fransî bûn. Di demên berê de navê Cebel ed-Dirûz ji bo herêmekê li Çiyayê Libnanê jî dihat bikaranîn.[1][2][3]

Parêzgeha Siweydayê hema hema tevahiya çiyê digire û tekane parêzgeha Sûriyeyê ye ku piraniya wê Dûrzî ne. Di salên 1980î de nifûs 87.6% Dûrzî, 11% xiristiyan (bi piranî Ortodoksên Rûm) û 2% misilmanên sunnî bû; di sala 2010an de parêzgehê nêzîkî 375,000 niştecih hebûn, 90% Dûrzî, 7% xiristiyan û 3% sunnî. Para xiristiyanan bi rêjeyên kêm ên jidayikbûnê û koçberiya zêde kêm bûye.

Wîkîpediyaya Erebî tevahiya çiyê wek herêmeke arkeolojîk bi sedan cihên ji serdemên romayî, bîzansî û nebatî şirove dike, di nav de perestgeh, dêr, sarinc, meseyên şerabê, manastir û kolanên raxistî. Rezvanî berhema sereke ye, ligel sêv, hirmî, genim û ceh.[1][3][4]