Dura-Europos

Bajar nêzîkî 300 BZ di dema Selûkosê I Nîkator de wek keleheke li cihê ku rêya Firatê digihîşt rêya navbera Entakya û Selûkiyaya li ser Dîcleyê hat damezrandin. Yewnaniyan jê re digotin Europos, li gorî cihê jidayikbûna Makedonî yê Selûkos, lê “Dûra” bi aramî tê wateya “keleh”; şiklê hevbeş “Dûra Ewropos” nûjen e, ku Franz Cumont di sala 1922an de çêkir. Tabletek bizmarî ku cihekî bi navê Da-wa-ra bi nav dike dibe ku îşaret bi niştecihbûneke berê bike, her çend tu avahiyên ji wê demê nayên zanîn. Di sedsala 2yem a BZ de bajar li ser tevneke Hîpodamî ji nû ve hat avakirin.

Partan Dûra nêzîkî 113 BZ (Wîkîpediyaya Almanî: nêzîkî 114 BZ) girtin, û ew bû navendeke rêveberiyê ya herêmî bi nifûseke tevlihev. Piştî dagirkirineke kurt di dema Trajan de, Romayiyan ew di sala 165 PZ de (kronolojiya Hopkins: 164) bi awayekî biryardar girtin û kirin keleha xwe ya herî rojhilatî, bi kampeke leşkerî. Berî êrîşa Sasaniyan parastvanan avahiyên li dirêjahiya dîwarê rojavayî bi ax tije kirin. Di 256–257an de Şapûrê I bajar girt û nifûsa wê sirgûn kir; li gorî Wîkîpediyaya Almanî ew belkî di sala 273an de bi dawî hat terikandin.[1][2][4]

Rûbera bajêr ji bo beşa rast wek 45 hektar (Wîkîpediyaya Îngilîzî), nêzîkî 50 hektar (Wîkîpediyaya Erebî) û nêzîkî 75 hektar (UNESCO) tê dayîn; Wîkîpediyaya Almanî dibêje ku nêzîkî 40 ji sedî hatiye kolandin. Dîwar bi Deriyê Palmîrayê ve, ji bilî beşên bedenên bakur û başûr, bi bilindahiya xwe maye. Avahî gelek perestgehan dihewînin – di nav wan de yên Artemîs, Bêl, Atargatîs, Zeûs Theos û Gadde – Mîtraeûmek, Qesra Stratêgos, prînsîpya romayî, hemam, dikan û goristanek bi bircên gorê.

Bilindkirina axê ya li dirêjahiya dîwarê rojavayî bi taybetî kenîşte, bi çerxa xwe ya mezin a wêneyên dîwaran ên fîgurî (qonaxa dawî bi 244an tarîxkirî), û dêra malê, ku wek kevintirîn avahiya dêreke xiristiyan a naskirî tê hesibandin, parastin. Kenîşte di tomareke cuda de tê vegirtin.[1][2][3][4]

Nivîsar û papîrûsên bi yewnanî, latînî, palmîrî, îbranî, hatrayî, safaîtî, farisiya navîn û partî civakeke pirzimanî piştrast dikin, û arşîva Cohors XX Palmyrenorum artêşa romayî li ser sînorê rojhilatî belge dike. Şopên dorpêçê – tunelên binerdî, dij-tunel û bermahiyên wek mertalên boyaxkirî û komên temam ên zirxên hespan – tomareke bêhempa ya şerkirina kevnar in. Dîroka kolînê: wêneyên dîwaran ji aliyê leşkerên Brîtanî ve di sala 1920î de hatin eşkerekirin, kampanyayên di bin rêberiya Cumont, Yale û Académie des inscriptions de di 1928–1937an de, û ji sala 1986an ve mîsyoneke Fransî-Sûrî bi rêberiya Pierre Leriche (Wîkîpediyaya Erebî: 1980), ku di sala 2011an de bi dawî bû.

Li gorî Wîkîpediyaya Îngilîzî, Dûra Ewropos di sala 1999an de ket Lîsteya Demkî ya UNESCOyê û di sala 2011an de ligel Marî dîsa tê de hat tevlîkirin.[1][2][3][4][5]

Li gorî Wîkîpediyaya Almanî, wêneyên satelaytê yên 4ê Tebaxa 2011an û 2ê Nîsana 2014an talana sîstematîk belge dikin; heta Mijdara 2013an rûbera bajêr dişibiya dîmenekî bi çalan, û mûzexaneya cih ji aliyê koma karê ya ICOMê ve wek “bi temamî talankirî” hat ragihandin. Wîkîpediyaya Îngilîzî dibêje ku wêneyên satelaytê di sala 2015an de nîşan dan ku zêdetirî 70 ji sedî ji cih ji aliyê talankeran ve, bi piranî ji aliyê Dewleta Îslamî ve, hatibû wêrankirin.[1][2]