Gola Firatê

Wîkîpediyaya Îngilîzî kapasîteyeke herî zêde ya 11.7 km³ dide lê du rûberên herî zêde yên cuda (525 km² û 610 km²) dibêje; kapasîteya rastîn pir kêmtir e, 9.6 km³, bi rûbereke 447 km². Wîkîpediyaya Erebî kapasîteyeke herî zêde ya 14.1 km³ dide.

Qeraxa rojavayî bûye zozaneke girîng a avî; li qeraxa başûr-rojhilatî, herêm bi darên herdemkesk, di nav de çama Helebê û spîndara Firatê, ji nû ve hatine daristankirin. Gol cihekî girîng ê zivistanê ji bo çûkên koçber e; berî 2004an hikûmetê bi xerabkirina rêyên gihîştinê beşên qeraxê ji nêçîrvanan parastin. Girava Cezîret es-Sewre parêzgeheke xwezayî ye.[1][3]

Planên yekem ji bo bendavekê li ser Firata Sûriyeyê vedigerin sala 1927an. Di sala 1957an de Sûriyeyê bi Yekîtiya Sovyetê re li ser alîkariya teknîkî û darayî li hev kir, û di sala 1960î de peymaneke fînansê bi Almanyaya Rojava re û di 1965an de yeke din bi Yekîtiya Sovyetê re pê de hatin. Bendav di navbera 1968 û 1973an de hat avakirin; tijekirina gola bendavê di sala 1974an de bi kêmkirina herika çem dest pê kir. Proje di dema Serok Hafiz el-Esed de wek beşek ji siyasetên wî yên nûjenkirinê û reformên çandiniyê temam bû. Di sala 1975an de Iraqê gazin kir ku herik ji asteke pejirandî kêmtir bûye û gef xwar ku bendavê bombe bike; navbeynkariya Erebistana Siûdî û Yekîtiya Sovyetê nakokî çareser kir.

Berî tijekirina avê, bernameyeke navneteweyî ya kolînên rizgarkirinê ji 1963an heta 1974an li cihên ji Natûfiya Dawî heta serdema osmanî pêk hat, di nav de Girê Ebû Hureyre, Emar, Hebûbe Kebîre, Mureybet, Girê Siweyhat, Girê Fray û Dibsî Feric. Kela Ceberê, ku serê girê wê bû girav, glasîseke parastinê wergirt, û du minareyên li Mureybet û Meskenê ji herêma lehiyê hatin derxistin.

Di dema şerê navxweyî de asta avê bi girîngî daket, dibe ku ji ber ku stasyona elektrîkê ji ya ku Firat peyda dikir zêdetir av dikişand. Di Gulana 2026an de, li gorî Wîkîpediyaya Îngilîzî, asta avê gihîşt 97%, bilindahiyek ku bi dehsalan nehatibû dîtin, û li jêrê çem li parêzgehên Reqa û Dêra Zorê bû sedema lehiyan.[1][2]

Plan ew bû ku 640,000 hektar li ser herdu qeraxan bên avdan. Axa dewlemend bi cepsê, şorbûn, hilweşîna kanalan û nexwestina cotkaran a ji bo koçkirinê kirin ku di sala 1984an de tenê 60,000 hektar bên avdan; heta 2000an hejmar bilind bû 124,000 hektar, 19% ji planê. Boriyek salê 80 milyon m³ ava vexwarinê ji golê dide Helebê.[1][2]