Kela Merqebê

Li gorî çavkaniyên erebî yên ku Wîkîpediyaya Îngilîzî radigihîne, cih cara yekem di sala 1062an de hat qelekirin; Wîkîpediyaya Almanî xwedanerdekî herêmî wek avaker bi nav dike, lê Wîkîpediyaya Erebî Raşîdedîn el-Îsmaîlî bi nav dike û avahiyeke berê vedigerîne serdema xelîfe Harûn er-Reşîd (789–809). Hêzên Bîzansî di sala 1104an de keleh girtin. Vegotinên li ser wê yekê ku paşê ew çawa derbasî Mîrnişîniya Entakyayê bû cuda ne: Wîkîpediyaya Îngilîzî Tancred, Wîkîpediyaya Almanî danûstendinek bi Mîr Roger re di sala 1116an de nîşan dide, û Wîkîpediyaya Erebî 1117 dide. Malbata Mazoir ew wek feodekê girt; Wîkîpediyaya Almanî dibêje ku ew di navbera 1133 û 1140î de ji bo demeke kurt dîsa di destê misilmanan de bû.

Wîkîpediyaya Almanî zirarên erdhejê di salên 1157, 1170 û 1186an de tomar dike. Ji ber ku lêçûna parastinê ji îmkanên malbata Mazoir derbas dibû, Bertrand Mazoir di sala 1186an de keleh firot Hospîtalieran (li gorî Wîkîpediyaya Almanî di 1ê Sibatê de, bi kirêya salane ya 2,000 bezantên zêr). Orde ew ji nû ve ava kir û fireh kir, li gorî Wîkîpediyaya Almanî heta nêzîkî 1205an. Selahedîn di sala 1188an de bê êrîş di ber re derbas bû; dorpêçeke Eyûbî di sala 1206an de û êrîşên di 1269, 1270 û 1281ê de hatin paşvexistin.

Qelawûn di 17ê Nîsana 1285an de dorpêç dest pê kir. Piştî ku kolkeran beşeke derketî ya dîwarê başûr xist, parastvan di 23ê Gulana 1285an de teslîm bûn û destûr hat dayîn ku bi tiştên ku dikarîn hilgirin derkevin. Li şûna wêrankirina kelehê, Qelawûn bergiriyên wê tamîr kirin û garnîzoneke bihêz lê bi cih kir.[1][2][3]

Wîkîpediyaya Îngilîzî Merqebê wek keleheke mezin a li ser milê çiyê bi gelek hêmanên tîpîk ên keleheke hevnavendî şirove dike. Ketineke xwar di binê bircekê derî re derbas dibe, û bergiriyên hundirîn bircekê girover ê mezin dihewînin ku carinan jê re donjon tê gotin. Berevajî Kela Hisnê, Merqeb hewşeke derve ya mezin heye, ku rûbereke giştî ya mezintir dide wê. Wîkîpediyaya Erebî du xelekên dîwaran bi 14 bircan di ya derve de, salona şovalyeyan, şapeleke bi wêneyên dîwaran ên sedsala 12an, sarinc û xendeqek li ber ketina sereke şirove dike.[1][3]

Kelehê rêya peravê ya di navbera Trablus û Lazqiyê de kontrol dikir. Di dema Memlûkan de ew navenda navçeyeke parêzgeha Trablusê û, di serdema Burcî de, girtîgeheke împaratorî ji bo girtiyên navdar bû; Îbn Batûta di sala 1325an de serdana derdora wê kir. Di serdema osmanî de Merqeb navenda qezayeke bi heman navî û rûniştgeha qeymeqamê wê bû heta 1884an, dema ku navend bar kir Banyasê. Wîkîpediyaya Almanî dibêje ku garnîzoneke tirk a biçûk heta sedsala 20an ma.[1][2]

Li gorî Wîkîpediyaya Îngilîzî, keleh heta sala 2007an di rewşeke parastinê ya xerab de ma, dema ku hin ji nû ve avakirin û nûkirin dest pê kirin. Ew di erdheja Sibata 2023an de zirar dît; çavkanî mezinahiya zirarê şirove nake.[1]