Wêne: Ai@ce · CC BY 2.0 · Wikimedia Commons · Hatiye tomarkirin 2008
Perestgeha Jûpîter (Şam)
Navê herêmî: معبد جوبيتر الدمشقي
Perestgeha Jûpîter a Şamê perestgeha romayî ya Jûpîter bû li bakurê bajarê kevn ê îroyîn, ku ji perestgehên berê yên Hadad û Zeûs pêş ketibû. Di dawiya kevnariyê de bû dêra Yûhennayê Imadkar, û di sedsala 8an de Mizgefta Emewî di nav hewşa wê ya hundirîn de hate avakirin. Bermayiyên derî, stûnrêz û dîwaran li bajarê kevn mane.
Dîrok
Di Serdema Hesin de Şam paytexta dewleta aramî ya Aram-Şamê bû, ku gelê wê xwedayê bahozê Hedad-Ramman diperest. Li gorî Wîkîpediyayên Îngilîzî û Erebî perestgeha wî li cihê Mizgefta Emewiyan a niha bû; Wîkîpediyaya Almanî hem xuyabûn û hem cihê wê nenas dihesibîne. Kevirek maye: blokek bi sfenkseke bi şêwaza misirî ku di mizgeftê de ji nû ve hatiye bikaranîn (Wîkîpediyaya Almanî), an kevirek ji serdema Qral Hazael ku niha li Muzexaneya Neteweyî ya Şamê ye (Wîkîpediyayên Îngilîzî û Erebî). Di serdema Selûkî de Hedad bi Zeûs re hat nasandin; di dema Antiochusê IV de, Wîkîpediyaya Îngilîzî dibêje, perestgeh wek perestgeheke Zeûs ji nû ve hat pêşxistin.
Piştî fetha romayî di sala 64 BZ de kult derbasî Jupîter bû. Nivîsareke avakirinê ya Augustus destpêka firehkirinê tarîx dike; hewşa hundirîn (temenos) hinekî piştî sala 14 PZ û hewşa derve (peribolos) heta nîvê sedsala 1ê temam bûn. Perestgeh di dema Septimius Severus (193–211) de hat nûkirin. Zanyar Meemûn Ebdulkerîm sêwiranê dide pal mîmarê ji Şamê Apollodorus. Nivîsarek serdana Împarator Julian (361–363) piştrast dike.
Di dema zordariya li ser pûtperestan de Theodosiusê I perestgeh veguherand dêra Yehyayê Vaftîzkar; Wîkîpediyaya Almanî behsa hilweşandin û veguherîna beşan dike. Piştî fetha misilmanan (Wîkîpediyaya Almanî: 634; Îngilîzî û Erebî: 635) dêr demekê di bikaranînê de ma; Xelîfe el-Welîd I di sala 706an de fermana Mizgefta Emewiyan da, ku di aliyê başûr ê temenosa kevn de hat avakirin.[1][2][3]
Mîmarî
Kompleks ji du dorpêçên bi dîwar pêk dihat: peribolosa derve, ku sûkek jî tê de bû, û temenosa hundirîn bi kella û wêneyê kultê di navenda wê de. Li çar quncikên temenosê ji bo rîtuelên di kevneşopiya samî de birc hebûn. Ketina sereke li rojhilat bû, ku bi kolaneke stûndar ji agorayê dihat gihîştin. Wîkîpediyaya Almanî ji bo peribolosê 380 bi 310 metre û ji bo hewşa hundirîn 56 bi 97 metre dide; Wulzinger û Watzinger di sala 1921ê de peribolos nêzîkî 350 bi 450 metre pîvan. Heta sedsala 4an ew mezintirîn perestgeha Sûriyeya Romayî bû.[1][2][3]
Lêkolîn
Richard Pococke di sala 1745an de planeke kompleksê weşand, û Josias Porter di sala 1855an de planek ku 40 stûn an perçeyên stûnan ên di navbera xaniyan de mayî nîşan dide. Li gorî Wîkîpediyaya Erebî, ji sala 2006an ve bermahiyên perestgehê li ber deriyê başûr ê mizgeftê hatine eşkerekirin. UNESCO bermahiyên berfireh ên Perestgeha Jupîter di nav delîlên romayî yên xuya yên herî kevn ên milkê Mîrata Cîhanî Bajarê Kevnar ê Şamê de bi nav dike.[1][3][4]
Kronolojî
- 64 BZ
- nêzîkî 14 PZ
Temenos hinekî piştî dawiya serdema Augustus temam dibe.[1][3]
- 193–211
- 706
El-Welîd I fermana avakirina Mizgefta Emewiyan dide.[2]
- 1745
Plana kompleksê ji aliyê Richard Pococke ve tê weşandin.[1][3]
- 1921
Plana Wulzinger û Watzinger (peribolos nêzîkî 350 × 450 m).[1][3]
- ji 2006an ve
Bermahiyên perestgehê li ber deriyê başûr ê mizgeftê tên eşkerekirin (li gorî Wîkîpediyaya Erebî).[3]
Galerî
Rewşa belgekirî
Rewşa niha nehatiye belgekirin · li gorî 2026
Beşên dîwarên temenosê niha dîwarên derve yên mizgeftê pêk tînin. Bermahiyên sê ketinên dorpêça derve mane, di nav de deriyê rojavayî yê di navbera Sûka el-Hemîdiye û mizgeftê de, bi beşên baş parastî yên stûngehekê; li rojhilat eksen di taxa el-Qeymeriyeyê de berdewam dike. Perçeyên din di nav xanî, dikan û xanên derdorê de belav bûne. Tu raporeke tarîxkirî li ser rewşê tune.[1][2][3]
Serdan
Çawa bigihîjî vir
Xizmetên belgekirî yên siwarbûn, mayîn û veguhestinê li Şam:
Xizmetên bijîşkî yên nêzîk
Dûrahiya rasterast ji vî cihî. Dane: OpenStreetMap, heta 2026-10-30. Rewşa xebatê nehatiye piştrastkirin – berî çûyînê telefon bike.
Çavkanî (11)
- Wikipedia (en): Temple of Jupiter, Damascus rev. 1364720939 · CC BY-SA 4.0 · 2026-10-30
- Wikipedia (de): Jupitertempel in Damaskus rev. 270496236 · CC BY-SA 4.0 · 2026-10-30
- Wikipedia (ar): معبد جوبيتر الدمشقي rev. 71908625 · CC BY-SA 4.0 · 2026-10-30
- UNESCO World Heritage Centre: Ancient City of Damascus · 2026-10-30
- Wikidata · CC0 · 2026-10-30
- Wikipedia (es) · CC BY-SA 4.0 · 2026-10-30
- Wikipedia (hi) · CC BY-SA 4.0 · 2026-10-30
- Wikipedia (it) · CC BY-SA 4.0 · 2026-10-30
- Wikipedia (pt) · CC BY-SA 4.0 · 2026-10-30
- Wikipedia (ur) · CC BY-SA 4.0 · 2026-10-30
- OpenStreetMap · ODbL · 2026-10-30
Widersprüche: (1) Aramäischer Tempel – en/ar am Ort der Moschee, de Lage unbekannt. (2) Erhaltener Stein – en/ar: Stein aus der Zeit Hasaels im Nationalmuseum Damaskus; de: Sphinx-Block in der Moschee wiederverwendet; ob identisch, unklar. (3) Maße – de Peribolos 380 × 310 m, Innenhof 56 × 97 m; en/ar nach Wulzinger/Watzinger 1921 ca. 350 × 450 m. (4) Eroberung – de 634, en/ar 635. (5) Theodosius I. – en Umwandlung, de Abriss und Umbau von Teilen. (6) Bauzeit – en/ar 'bis Constantius II.', ohne Belegdetail, nicht übernommen. (7) Apollodor – en als Zuschreibung durch Abdulkarim, ar als Tatsache; als Zuschreibung wiedergegeben. Angaben zu Kosten/Arbeitern des Moscheebaus (de, nach Ibn al-Faqih) betreffen die Moschee und wurden nicht übernommen. Umwandlung unter Theodosius I. ohne Jahresangabe im Paket, daher nicht in der Timeline. Q183562 aus bestehendem Redaktionsdatensatz; Q3678596 nach Wikidata P361.