Qesra el-Heyr el-Şerqî

Tarîxkirin hinekî diguhere: Wîkîpediyaya Îngilîzî 728–729, Wîkîpediyaya Almanî “berî 729” û Wîkîpediyaya Erebî sala 110 K dide. Li gorî danasîna UNESCOyê, nivîsareke ku niha winda ye kompleks dida pal Xelîfe Hîşam (h. 724–743). Ew wek hevtaya Qesra Hêr a Rojavayî tê hesibandin, ku li gorî Wîkîpediyaya Îngilîzî salek berê hatibû avakirin. Çavkanî armancên wê wek nêçîr û vekişîna ji Şamê, postgeheke leşkerî û, li gorî vegotina Wîkîpediyaya Almanî, kontrolkirina eşîrên Bedewiyan û rêyên bazirganiyê şirove dikin.

Ebasiyan bikaranîna cih domandin; danasîna UNESCOyê wê nêrînê radigihîne ku qesra mezin di sedsala 10an de bû navika bajarokekî bi meseyên rûn, atolyeyên camê û taxên niştecihbûnê. Piştî ku paytext di sala 762an de çû Bexdayê, cih ket paşve; beş heta sedsala 14an dihatin bikaranîn, ku li gorî Wîkîpediyaya Îngilîzî di destpêka wê de hat terikandin. Oleg Grabar ji sala 1964an ve rêberiya kolînan kir – li gorî Wîkîpediyaya Îngilîzî şeş demsal heta 1971ê, li gorî Wîkîpediyaya Almanî heft kampanya heta 1972an.[1][2][3][4]

Kompleks ji du qesran pêk tê: yeke mezin bi nêzîkî 160 metreyan her alî û yeke biçûk bi nêzîkî 70 metreyan (UNESCO: nerêkûpêk, nêzîkî 60 metre). Her du jî bi bircên nîvgirover û bircên quncikan hatine xurtkirin. Deriyê sereke yê qesra mezin di navbera du nîvbircan de ye, û baskên niştecihbûnê yên du-qatî hewşeke fireh dorpêç dikirin. Dîwar ji kevirê kilsinî yê spî ne ku bi demê re bûye rengê okrayê, û hin avahî ji kerpîçê pijandî ne; li gorî Wîkîpediyaya Îngilîzî, xemla kerpîç û stûkoyê bandora bîzansî û sasanî nîşan dide. Wîkîpediyaya Almanî dibêje ku stûn û serstûn spolya ne ji avahiyeke romayî.

Di navbera dîwarên bajarok û qesrê de mizgeftek hebû; Wîkîpediyaya Almanî dibêje ku minareya wê hîn bi bilindahiya nêzîkî 10 metreyan radiweste. Dîwarekî dorpêçê yê derve bexçe û parêzgehên heywanan dorpêç dikir; dirêjahiya wî wek 16 km (de), zêdetirî 6 km (ar) û 7 km (UNESCO) tê dayîn. Kanaleke bi dirêjahiya nêzîkî 5.7 km av dianî cih.[1][2][3][4]

Li gorî danasîna UNESCOyê, Qesra Hêr a Rojhilatî karaktera xwe ya emewî ya resen ji her keleheke din a çolê baştir parastiye û berdewamiya kevneşopiyên hunerî yên berî-îslamî li Sûriyeyê nîşan dide. Hêmanên xemilandî birin Muzexaneya Neteweyî ya Şamê, û derî li Muzexaneya Dêra Zorê ji nû ve hat avakirin.[1][3][4]

Di dema şerê navxweyî yê Sûriyeyê de cih di sala 2013an de ji aliyê komên çekdar ve hat girtin û bi talan û wêrankariyê zirar dît; mala serdanvanan jî hat dizîn. Artêşa Sûriyeyê ew di 22ê Tebaxa 2017an de ji nû ve girt. Di çavkaniyan de raporeke paştir li ser rewşê tune.[1]