Bendava Firatê

Bendav rasterast li bakurê bajarê es-Sewre (Tebqa) ye, nêzîkî 40 km li jorê çem ji Reqayê (çavkaniyên din: 35 an 50 km). Ew 4.5 km dirêj, 60 m ji binê çem bilind, li bingehê 512 m û li serî 19 m fireh e. Rêyeke avê ya 250 m bi du vebûnan ji bo kêmkirina lehiyê kar dike. Stasyona hîdroelektrîkê ya li dawiya başûrî heşt turbînên Kaplan ên her yek heta 103 MW hene; Wîkîpediyaya Almanî kapasîteyeke sazkirî ya 824 MW dide.

Gola bendavê – Gola Feratê, ku di Wîkîpediyaya Almanî de jê re Gola Esed tê gotin – nêzîkî 80 km dirêj û bi navînî 8 km fireh e. Kapasîteya wê ya potansiyel wek 11.7 km³ tê dayîn; kapasîteya rastîn wek 9.6 km³ bi rûbereke 447 km² tê dayîn.[1][2][3]

Bendaveke Firatê cara yekem di sala 1927an de di dema Mandaya Fransî de hat pêşniyarkirin. Piştî peymanên bi Yekîtiya Sovyetê (1957), bi Almanyaya Rojava li ser deynekê (1960) û dîsa bi Yekîtiya Sovyetê (1965) re, avakirin di sala 1968an de dest pê kir. Ew heta 1973an (Wîkîpediyaya Almanî: 1974) dewam kir; stasyona elektrîkê di 8ê Adara 1978an de temam bû. Lêçûn 340 milyon dolarên Amerîkî bû, ku 100 milyon dolar jê deyneke Sovyetî bû; heta 12,000 Sûrî û 900 teknîsyenên Sovyetî li ser projeyê xebitîn. Li gorî Wîkîpediyaya Îngilîzî, nêzîkî 4,000 malbatên ereb ên ji newala bin avê mayî wek beşek ji planeke ku beşek jê hat pêkanîn ji bo "kembera erebî" li dirêjahiya sînoran ji nû ve hatin bicihkirin.

Tijekirina gola bendavê ji sala 1974an ve, dema ku Tirkiyeyê di dema ziwabûnekê de Bendava Kebanê tije dikir, bû sedema nakokiyekê bi Iraqê re; her du dewletan leşker şandin sînor. Di sala 1975an de bi navbeynkariya Siûdî û Sovyetî lihevkirinek pêk hat.

Di 11ê Sibata 2013an de hêzên opozîsyonê bendav girtin (Wîkîpediyaya Almanî: serhildêrên li dora Eniya Nusrayê), û di sala 2014an de Dewleta Îslamî. Di operasyoneke HSD–DYAyê de di 26ê Adara 2017an de bombeyên Amerîkî li sazgehê ketin; amûrên krîtîk ji kar ketin û bendav ji xebatê rawestiya. Piştî agirbesteke awarte, tamîr hatin kirin û deriyên lehiyê di 29ê Adarê û 5ê Nîsanê de hatin vekirin; lehiyê nêzîkî 3,000 kes koçber kirin. HSDê di 10ê Gulana 2017an de bendav girt. Di Çileya 2026an de hêzên hikûmetê kontrol girtin (ar: êvara 17ê Çileyê; en, bi referansa SANAyê: 18ê Çileyê).[1][2][3]

Armancên plansaziyê tenê beşek hatin bicihanîn: ji 640,000 ha yên ji bo avdanê hatî armanckirin, di sala 2000an de nêzîkî 124,000 ha (19%) hatin avdan, beşek ji ber axên dewlemend bi cepsê yên ku şor dibin û kanalên hilweşiyayî. Ji ber herika kêmtir a ji Tirkiyeyê û nebûna parastinê, Wîkîpediyaya Îngilîzî dibêje ku sazgeh li şûna 800 MW tenê 150 MW hilberîne. Gol girîngtirîn çavkaniya ava vexwarinê ya Helebê ye û piştgiriya masîgirtinê dike; qeraxên wê herêmeke zivistanê ji bo çûkên koçber in, û girava Cezîret es-Sewre parêzgeheke xwezayî ye.

Berî tijekirina avê, ji sala 1963an ve cih hatin lêkolînkirin, û bernameyeke rizgarkirinê ya navneteweyî, bi piştgiriya UNESCOyê ji sala 1971ê ve, zêdetirî 25 ji wan kolan, di nav wan de Mureybet, Emar û Ebû Hureyre; minareyên Mureybet û Meskenê hatin barkirin û keleha Kela Ceberê hat parastin.[1][2][3]